City and death; Albanian tastes

Cemeteries

Death, everyone concerned says, has its impact on life in more than one dimension. The fear of death is at the foundations of our approaches to life.
We are described in many a text and narrative as ‘the mortals.’ The after-death is a primal source of morals, God with its judgments is expecting us as soon as we die. On the other side ‘Live as it’s your last day!’ is a call for who knows what not?

And everywhere, people struggle to overcome death, to make use of it in theirs’ and others’ lives.

The great pharaohs-built pyramids that told something their contemporaries and speak to us through centuries. Roman Emperors become Gods after death and built a cult to survive them, heroes’ ability to overcome death is unsurpassed, they got songs and stories, and books and biographies. And all this is an attempt to life. The roman orator Cicero said "The life of the dead is placed in the memory of the living."
But not everybody is a hero, an emperor or a pharaoh, but still we cling to life, especially after death. We strike to leave an imprint with our being and work and also to place ourselves as a name, as a body, in the center of it.
The tomb is one of the manifestations of this.
Of course, the tomb is also a matter of class, wealth, love nourishing, personal and familial philosophical stand, general and particular situations, etc., but the tomb is also part of the cemetery. And the cemetery adds to the above-mentioned other impacts such as the community and the administration.
To expand on this reflection, I would like to present you my journey through a few cemeteries around Albania in the beginning of this century. At the center of these articles are some photos I took while visiting cemeteries in the cities of Elbasan, the city where I was born, Korça a central town of south east Albania and Tirana, the Albanian capital.
The aim of my journey is to assist the understanding of the transformations that have been taking place in Albania since the fall of communism in early 1990s.
Albanian cities have seen rapid changes during the second half of the 20-th century. Industrialization and urbanization in a dictatorship are strictly controlled but also hasty. The earlier past in Albania had an ottoman inspiration all over it, but all that has disappeared. Developments that these two cypress trees that remain alone in a bus and car parking in the city of Elbasan can most excellently witness. It's what remains of the Muslims' praying grounds of the city, the so-called 'Namazgjah'. In this picture at the beginnings of the20th century the cypresses seem quite grown. By the end of that century, as a child, I hid inside the trunk of one the trees that was hit by a thunder. Later, after the fall of the communist regime around the trees was built a clothes market and later the parking you can see in the other picture.

The residents in the city of Elbasan cannot be accused of neglecting the practice of remembering and honoring their deceased. My visit in the cemetery there found flowers and movement. A sunny day. With a phone in hand, I was there. But, artistically blessed with innocence from intention, as in sociology, where there is no need for excessive explanation, for it is then judged as a vice where ethics is overshadowed by aesthetic sympathy. But I willingly accept that overshadowing

Edhe më tej kur shkoje drejt qendrës së qytetit prej namazgjasë një gjurulldi gazmore me ruralitet të madh.
Ngushtë do bëhet se s'bën.
Se ngushti na vjen nga bota e përtejme. Madje jo, në botën e përtejme kalohet nëpër të ose në mos në botën e përtejme në ndonjë rrugëdalje prej aty çfarëdo.

Është vështirë të thuash diçka për hierarkitë. Unë vetë kuptova pak. Hierarkitë janë një domein familjesh.
Nuk duket se ka ndonjë konvencion kolektiv në shprehjen arkitekturore e ndërtimore të objekteve të veçanta në varrezë.
Sipas mundësive, sipas shijeve.
Ndonjë gjuhë e veçantë nuk u zbulua, por duket se kjo ka karakter tepër personal për të qenë shqetësuese.

Ky është qyteti i Isuf Myzyrit dhe Isuf Myzyri ka qenë një Dede i nderuar te ndonjë teqe aty pranë ose të gjitha teqet. I binte dhe violinës dhe kur kishte kohë mblidheshin me shokë dhe bënë këngë dashurie, por përshtypja ime ishte se ne sunitët ishim shumicë. por jo. Ja ajo drita e vogël aty në atë errësirë ndrit te këmbët e një shehu të nderuar, mirësia e të cilit është begati, qoftë edhe trashedental/ bektashizme.

Kur isha unë fëmijë ish një lulishte e madhe që pritej prej një rrugine të gjatë që hynte ja mu aty te ato selvitë. Mes tyre. Kur ato ishin gjallë edhe përreth ishin varg selvishë të tjera, mu aty ku duket ajo njolla e zezë aty poshtë dikur si fëmijë hyje brenda dhe mund të zbrisje si ai ushtari Andersenit në tre dhoma ku ishte një qen i madh që e hipje mbi një shami e mund t'ja merrje gjithë florinjtë që ruante. Unë ndoshta e kam dëgjuar rrufenë që e dogji. Pastaj i prenë.
Më vonë, aty kish treg ku gjeje pantallona xhins jo kushedi sa të mira, por tani aty ka një parking dhe një stacion autobusi.
Dakort një divilloper po pret ta divillopojë, por dhjetë vjet?! Për dhjetë vjet një qendër e qytetit rrënohet në kontribut të pakët për komunitetin sa ti dalin letrat. Një qytet kapriçioz Elbasani.
Sa mirë që e kam harruar kaq shumë.

Dhe kjo na kthen te hierarkitë, që siç edhe kam lajmëruar është ndër interesat këmbëngulës të këtij vëzhgimi parasociologjik me ilustrim fotografik. Hierakitë janë një element që ndoshta reflekton.
Me zor merren vesh hierarkitë.
Megjithëse, kujdesi dhe pastërtia e cilësia e mermerit, tregojnë diçka, ajo është kaq familjare në karakter.
Është angazhimi familjar në mirëmbajtjen dhe investimin e objektit ai që përcakton hierarkitë.
Por edhe religjoni. Varreza këtu në anë është ajo e të sapolindurve apo motakëve.
Nga më pak të prekurat dhe më barazitaret. por ajo është e vjetër. të tjerat janëpërzier nëpër të. Vdjekjet e të sapolindurve e motakëve kanë rënë ndjeshëm.ndër vite

Për më tepër në rrugën drejt varrezave i fundit objekt religjoz që shoqëron udhëtarin është një teqe.
Një teqe.
Në fakt, në mes të rrugës prej teqes për në varreza është edhe "Tyrbja e gocës". Një vend i shenjtë, gjithashtu bektashi, por largë të qenit një teqe në tyrbe.
Nëse mund të shprehemi kështu tyrbja është një telegram për kërkim të asistencës hyjnore, në vend të letrës që është teqja, apo për atë punë edhe xhamia e kisha.

Në rastet kur rrugët janë dy si thosh ai argjentinasi i verbër, Borhesi, në atë mendimin për rrugët që bigëzohen, apo dahen më dysh, e duket se mbeten një, e prap janë dy, e mbeten, dy mu aty, ndaj duhen shëtitur të dyja.

Por qyteti i Elbasanit edhe ndonjë kujdes të madh nuk e ka për kolektiven trashëgimtare.
Ja për shembull: Namazgjaja. Një vend që shtrohej me qilime e në përbashkësi e i drejtoheshin Allahut të madhërishëm me falenderime e dëshira, tani e popullojnë makina.
Namazgjaja.
"Gha" i thokën "vendit", tregon i ndrituri Tahir Dizdari në "Fjalor të orientalizmave të shqipes." Kurse "namazi", dihet që është byrazer i madh i namuzit.
Dhe imagjinata dhe religjoni dhe virtyti i shprehur urbanistikisht e arkitekturorçe është vetëm dy selvi të thara.

Por në fund të kanalit ka dritë. Vetëm se duhet të jetë tunel, që të jetë metaforikisht e vlefshme, apo jo? Por, gjithsesi edhe kanali mund të jetë tunel. Unë kam parë të tillë. Kjo është meritë.
Ajo që ka rëndësi është se ajo dritë mbetet siç edhe e dëshmojnë hijet që e rrethojnë e e presin, (të paktën në vëzhgimin objektiv.)

E vetmja gjë që duket se ruan njëfarë trualli për shqueshmëri duket se është mu në religjion.

Por jo, zhvillimi teknologjik, madje jo, zhvillimi i përgjithshëm në dijen njerëzore. Rrota, si i sjell një biçikletë, ç'mund ti sjellë vallë?
Çfarë mendojnë bektashijtë për biçikletën?
nuk e kam idenë fare, ndoshta ata nuk u përballën me këtë pyetje.
pse jeta u bë vetë një pyetje.

Cemeteries

III

Qasje

Diskutimi se sa urbane e sa afër qendrës së kuptimeve për jetë janë këto varreza? Ku janë të tjerat? Ç'historik kanë ato? A i përkasin një ngjarje a një procesi?
Jam dakort që nuk mund të zhvillohet shumë i informuar bazuar prej këtij kërkimi, por siç edhe thashë ky është një nxitës i interesit sociologjik e jo ngopës i tij.

Varrezat e varret janë një ojekt kaq privat dhe ndjesi të thella te gjithësecili ngjallen, por këtu unë përp
iqem të ballafaqoj lexuesin me një të atillë rrëfim që më duket si i arsyeshëm e tërheqës për lexime të këtilla.

Sociologjia për revista on-line siç mund ta konsideroj edhe unë prurjen time në këtë faqe interneti që më përket mua, është e mirënjohur dhe ka pak vend për prurje të reja, por një kuriozitet që kërkon dobi të tregtueshme si ky i imi na sjell këtu.
Ky kërkim për material që mund t'ju shërbejë për refkeltim sociologjik nis në Korçë.

Romantizmi shqiptar dhe marrëdhënia e tij me orientalen dhe gjithë ndikimi në marrëdhnien e njeriut me qytetin dhe me vdekjen.
A është kjo edhe një kujtesë e asaj që ishte edhe ndër Shqipëri gjithandej?

IV.

Gjetje

Qyteti shqiptar, tamam si tek ajo teoria e Tomas Kuhnit për dijen shkencore, nuk është rritur me shtim të paprerë të prurjeve, por me revolucion. Bum një ngjarje e madhe dhe për një hark kohor të shkurtër gjithë pejsazhi urbanistik ndryshon. Ndryshojnë lidhjet, ndjeshmëritë. Hierarkitë. Statuset. Estetika. Etika. Në Shqipëri, prurja e parë që mund të ndjekim me ndonjëfarë interesi të gjallë qe pas luftës së dytë botërore e aty qytetet ndryshuan.

Qytetet u zgjeruan shpesh duke larguar prej aty varrezat e qytetit. Një vend fare pranë shtëpive të vjetra të qendrës, që dikur kish qenë i gjithë qyteti, tani ishte shpërngulur tej. Kosova në këtë kontekst ruan ende pejsazhe urbane që tani edhe ata edhe ne në qytetet shqiptare shumë më herët i humbëm. Ose të paktën i ruante deri në 2008-ën. Fotot në vazhdim janë nga dy varreza jo largë qendrës në Gjakovë e Pejë. nga të katër anët ka shtëpi. të zonës së dytë të qytetit
I kërkoj ndjesë atyre që ushqejnë ndjenja disi më të brishta në marrëdhëniet me vdekjen e rrjedhimisht edhe me varrezat, por mendoj se ky gjithsesi është vend që tregon shumë dhe paraqet një burim të dobishëm informacioni për shoqërinë. Dhe sipas gjasave edhe një dokumentim që në një kohë tjetër nuk do të jetë më i mundur.
Cikli titullohet "Vdekja dhe qyteti" pse ai sheh se si organizmi i qytetit ka një marrëdhënie me vdekjen. Një kontroll mbi të, një ndikim mbi të. Ky punim është vetëm dëshmia e përpjekjes sime për të gjetur domethënie shoqërore në materialin e mbledhur në kudrime e fotografime.
Gjithë personalizmi i vdekjes është përjashtuar në këtë qasje. Në ato pak raste kur më duhet të përmend ndonjë emër kërkoj sërish ndjesë, por kjo është bërë vetëm në rastet kur është gjykuar se personi i përmendur është përfaqësues për ndonjë koncept që ndihmon reflektimin sociologjik dhe asnjë mungesë respekti nuk nënkuptohet.

I kërkoj ndjesë edhe lexuesve më profesionalë e sistematikë për mungesën e vendosjes së punimit në një kontest akademik, gjë që reflektohet deri tek mungesa e citimeve por kjo 'varrezologji e aplikuar fotografike' vetëm sa hedh hipotezat tej e shpesh bëhet pak si shumë i dhënë mbas kërkimit të dëfrimit nëpër tekst.

Ky punim do të sjellë material fotografik nga një udhëtim sociologjik nëpër varrezë. Por jo i gjithë materiali është mbledhur.

Puna për ta plotësua këtë mozaik e rrjedhimisht, për të kontribuar në kuptimin më të mirë të njohjes së karakteristikave tona si njerëz. Si shumica shoqërore. Si pakica shoqërore. si pjesmarrës së njësisë urbane. bashkëpunimi, hierarkitë e përbashkta që trashëgojmë, shijet e përbashkëta, parimet. Nevojat, e plot e plot.
Unë do të sjell edhe pak fotografi nga varreza në fshat për të mundësuar edhe kënde të tjera krahasimi që mund të jenë me interes për korahasime kontekstiale.
Materiali është i mbledhur pjesërisht dhe angazhimet e mija në të duhet të gërshetohen hijshëm me lloj lloj angazhimi tjetër. Nëse dini ndonjë mënyrë se si ky punim mund të bëhet i dobishëm për mua ju lutem më kontaktoni. unë sapo ju kontaktova personalisht :).

A. Korçë

Varrezat e Korçës janë mu aty tek skaji lindoro-jugor i qytetit.

Korça padyshim që ka ç'thotë në terma të marrëdhënies së qytetit me vdekjen, apo të paktën, ka ç'thuhet për të.
Varrezat e Korçës padyshim që pritet të ofrojnë hijeshi.
Një ndër qytetet e pasur të vendit në traditë e histori të gjatë dhe përkujdesje ndaj estetikës.

Ja për shembull, sapo mbërrin, një rregullore pret vizitorët. Një rregullore që është edhe një shpallje e faktit se varrezat janë për të gjallët.
Se të vdekurit nuk i kanë ato ide.!

Duket se një rend sundon. tamam si qyteti kur e sheh nga lartësitë e atij ballkonit që kanë ngritur te ai sheshi qendror e ka nisur të gjejë vendin e vet.
Barazi. Modesti. Vila të bukura.
Përfillje e përmbajtje. Një estetikë në solidaritetin rradhë shtrënguar.
Pranë e pranë, por edhe arsyeshëm.
Lart njësoj.

Shquarja që përmendëm më lartë domosdo që nuk është ndonjë koncept i lehtë. Asgjëkundi nuk është.
Quaj është aksioni i vënies një emër, shquaj ësht kur e ndan nga të tjerë pa një emër në mend?

Por edhe nëse nuk reflekton kushedi ç'ë hierarkitë, njëfarë shquarje mundësohet, gjithësesi.
Çështja e shquarjeve do të jetë ndër vazhdat që do të ndjekë ky cikël artikujsh që po e nis me shkrimin e sotëm.
Dhe janë të paktë varret që ngrihen mbi të tjerë. është për tu mos kaluar pa vëmendje fakti se hierarkia është e krijuar në kontributin publik
dhe përgjithësisht zgjidhen fushat ku shumë njerëz kanë dijeni, si artet dhe patriotizmi.
Ja pak shembuj të shqueshëm këtu në anë/

Por, ja. Dy skena nga i njëjti varr aty ndër parcelat e bashit. Edhe një hijeshi perëndimore të varrit, edhe një bollëk. E aty padyshim që fotografi serviret me detajin që nuk mund të jetë veç hyjnor. ëngjëjt do ta shohin dritën. Madje jo. Ata e shohin që tani. Madje edhe e dëgjojnë pak. Në terma të rrjedhës historike, mund të themi me çudi-gëzimtare se gjëja që shpejt bie në sy është varri i vitit 1910 (ose të paktën i dedikohet dikujt që ka vdekur atë vit, i të nderuarit Vasil Tarpo për të cilin thuhet aty "Ndër të parët adhuronjës të kombit shqipëtar."
Heu!
Sa keq që nuk dimë më shumë për të.
Por varreza patjetër që duhet të jetë më e vjetër se ardhja rrotull nëpër të zbulon më shumë. Por, edhe një mister krijohet për vizitorin e jopersonalizuar të varrezës.
Zbulimi i ditjes se si shpështillet ai fill vjetërsie nëpër varrezë ka dobi
Fakt që pranë të nderuarit Tarpo, na është varri i një aktori fort të dashur për qytetin. Që të dy varret nën hije pemësh të larta. Në një vend goxha të lakmuar. Mu në krahun e djathtë të sheshkës nga nisen rrugët për gjithandej.
Na intrigon të krijjojmë kureshtitë e para fakti që ai vdiq më 2010ën.
Një hierarki i mbivendoset vjetërsisë në jetën e gjeografinë e varreve.
Një hierarki është aty fort interesante

Ashtu siç do të jenë edhe bestytnitë. Ja si tek kjo fotoja në vazhdim. Nga fëmijëria ime e deri sot unë koleksionoj kujtime me cigare të ndezur në koka varresh, karamele, qirinj apo filxhanë me vaj, që rastiste e digjeshin vrullshëm. Por atëherë ndryshe ishte varreza. humbur mes barit të lartë e gjeje veten mes dy gurësh të vjetër të të njëjtit varr e aty nuk duhej shkel.
Aty ka fruta per të njomur buzët nën kujtimin ngushëllues të vdekjes mbi kryq të vetë birit të zotit edhe vetë zot Jezusit prej Nazareti. Çifuti simpatik që i lindi Maries prej vetë të madhit zot. Mezi e besojnë ateistët dhe monoteistët e feve të tjera. Çudi, se hyjnitë e vjetra kishin bij e bija plot. Me njerëz e hyjni. edhe ata nganjëherë vetë bëheshin hyjni.
Ata i hanë mollët.
edhe frutat ose karamelet.

Ja këtu përbri është një reliev nga varri i kampionit të botës në mundje, shqiptarit Peter Sturgis, lindur më 1894. Në 32-in në Boston e paska shpall si kampion një promotor vendimtar.
Aty më lartë është një varr që ka edhe një basoreliev. Kokën e një djaloshi, a një burri të ri. Me shkronja greke a në gjuhë greke.
Dhe padyshim nuk ka si mungon bunkeri.

Ekuilibrat e dukshëm. e të padukshëm. Pushtetet brenda stofës shoqnore.
Vetë detajet që tërheqin vëmendjen tek unë janë objekti i këtij shkrimi, e unë jam pjesë e objektit të kërkimit tuaj sociologjik, si zakonisht në përpjekje që kanë një komunikimi pjesë aktivitetit.